عقده مادر و عقده پدر

ایده مرکزی و بنیادین کتاب «عقده مادر و عقده پدر» این است که والدین ما، تنها کسانی نیستند که در دنیای بیرون با آن‌ها زندگی کرده‌ایم؛ بلکه آن‌ها نسخههایی درونیشده (Internalized) در روان ما دارند که حتی پس از مرگشان یا دوری فیزیکی از آن‌ها، همچنان بر رفتار، احساسات و انتخاب‌های ما حکومت می‌کنند. جانسون بر این باور است که هر انسانی، فارغ از جنسیت، حامل دو ساختار قدرتمند روانی است: «عقده مادر» و «عقده پدر». اما مشکل زمانی ایجاد می‌شود که این عقده‌ها «ناخودآگاه» باقی می‌مانند.

(گرههایی که ما را عروسک خیمهشببازی می‌کنند) قبل از ورود به بحث مادر و پدر، باید بدانیم «عقده» چیست. جانسون توضیح می‌دهد که عقده (Complex) یک گروه از احساسات، افکار، خاطرات و ادراکات است که دور یک هسته مرکزی جمع شده‌اند و بار هیجانی بسیار زیادی دارند. عقده مادر: آغوشِ گرم یا باتلاقِ چسبناک؟

در روان‌شناسی یونگی و نگاه جانسون، مادر اولین عشقِ پسر است. اگر این رابطه به درستی مدیریت نشود، مرد در بزرگسالی دچار مشکل می‌شود. جنبه مثبت: اگر عقده مادر مثبت باشد، مرد دارای ظرفیت عشقورزی، الهامبخشی، خلاقیت و مهربانی است.

عقده پدر: قانون، قدرت و روح پدر در روان‌شناسی، نماینده قانون، نظم، ساختار، دنیای بیرون و روح (Spirit) است. عقده پدر نحوه تعامل ما با قدرت و موفقیت را تعیین می‌کند. ادغام: دختری که کپی برابر اصل مادرش می‌شود.

پسر برای مرد شدن نیاز دارد که از پدر تایید بگیرد و سپس از او عبور کند. پدر غایب یا ضعیف: در ایران بسیار رایج است. پدرانی که صبح تا شب سر کارند و وقتی می‌آیند خستهاند.

رابطه زن با پدرش، تعیین‌کننده رابطه او با مردان و با بخش منطقی/استدلالی وجود خودش (آنیموس) است. باکس نقد و بررسی ۱: نگاه نقادانه به جبرگرایی یونگی هرچند تحلیل‌های رابرت جانسون بسیار عمیق است، اما یک نقد جدی به این رویکرد وارد است و آن «جبرگرایی روانی» است. گاهی خواننده با مطالعه این مفاهیم احساس می‌کند که قربانی مطلق گذشته خود است.

آیا پیش آمده که در میانهی یک بحث با همسرتان، ناگهان صدای پدرتان را از گلوی خودتان بشنوید؟ یا شاید در لحظاتی که باید تصمیمی شجاعانه برای کسب‌وکارتان بگیرید، حسی از تردید و ترس، شبیه به کودکی که دامان مادرش را رها نمی‌کند، سراسر وجودتان را فلج کرده باشد؟ اگر پاسخ شما به این سوالات مثبت است، شما با پدید‌های روبه‌رو هستید که «رابرت جانسون» در کتاب عمیق و راهگشای خود، آن را «عقده» (Complex) می‌نامد.