خلاصه کتاب زندگی ۳.۰، اثر مکس تگمارک (Life 3.0)

بیداری در عصر جدید؛ آیا ما آخرین نسل هوشمند زمین هستیم؟

تصور کنید در اتاقی نشسته‌اید و به یک جعبه سیاه نگاه می‌کنید. این جعبه می‌تواند هر چیزی را که شما اراده کنید، برایتان بسازد؛ از درمان سرطان گرفته تا نابودی کل سیستم‌های مالی جهان در یک چشم بر هم زدن. این جعبه، جادو نیست؛ این آینده‌ای است که هوش مصنوعی (AI) برای ما رقم می‌زند. ما در نقطه‌ای از تاریخ ایستاده‌ایم که شاید مهم‌ترین نقطه عطف تمام دوران حیات بشر باشد. کتاب زندگی ۳.۰ اثر مکس تگمارک، نقشه‌ای است برای عبور از این دالان پرپیچ‌ و خم و گاهی ترسناک . شاید تا چند سال پیش، صحبت از هوش مصنوعی فراتر از انسان، تنها خوراک فیلم‌های علمی-تخیلی هالیوودی بود. اما امروز، وقتی الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی تصمیم می‌گیرند ما چه ببینیم، وقتی خودروهای خودران در خیابان‌ها تردد می‌کنند و وقتی ابزارهایی مانند ChatGPT می‌توانند شعر بگویند و کدنویسی کنند، دیگر نمی‌توانیم سرمان را زیر برف کنیم. تگمارک در این کتاب ، ما را با حقیقتی تکان‌دهنده روبرو می‌کند: هوش مصنوعی فقط یک ابزار جدید مثل چرخ یا اینترنت نیست؛ بلکه گونه‌ای جدید از حیات است که پتانسیل بازتعریف معنای «بودن» را دارد. چرا مطالعه این کتاب برای ما حیاتی است؟ زیرا ما معماران آینده هستیم. تصمیماتی که امروز می‌گیریم، مشخص می‌کند که آیا هوش مصنوعی بهترین اتفاق تاریخ بشر خواهد بود یا بدترین آن. در ایران، ما نیز از این موج عظیم مستثنی نیستیم. از الگوریتم‌های تاکسی‌های اینترنتی گرفته تا سیستم‌های بانکی و استارتاپ‌های نوظهور، ردپای هوش مصنوعی در زندگی روزمره ما دیده می‌شود. اما آیا ما آماده‌ایم؟ آیا زیرساخت‌های فکری و اخلاقی لازم را داریم؟ در این خلاصه طولانی و جامع، ما نه تنها به بررسی فنی هوش مصنوعی می‌پردازیم، بلکه وارد لایه‌های عمیق فلسفی، اقتصادی و اجتماعی آن می‌شویم. ما بررسی می‌کنیم که «حیات» واقعاً چیست، هوش چیست و چگونه می‌توانیم اطمینان حاصل کنیم که این مخلوق جدید، خالق خود را نابود نمی‌کند. این مقاله، دعوتی است به تفکر عمیق درباره سرنوشت گونه انسان؛ دعوتی برای اینکه صرفاً تماشاگر نباشیم، بلکه در طراحی آینده مشارکت کنیم. آماده باشید تا دیدگاهتان نسبت به واقعیت، آگاهی و آینده برای همیشه تغییر کند .

مکس تگمارک؛ فیزیکدانی که نگران آینده هوش است

مکس تگمارک (Max Tegmark)، متولد ۱۹۶۷، یک کیهان‌شناس و فیزیکدان سوئدی-آمریکایی است که نامش با مفاهیم بنیادین و کلان گره خورده است. او استاد فیزیک در دانشگاه معتبر MIT است و بیشتر شهرت خود را مدیون جسارتش در مطرح کردن سوالات بزرگ است. تگمارک برخلاف بسیاری از دانشمندان که خود را در آزمایشگاه‌ها محبوس می‌کنند، نگاهی بسیار وسیع به جهان دارد. او نویسنده کتاب معروف «جهان ریاضیاتی» (Our Mathematical Universe) است که در آن نظریه جسورانه‌ای را مطرح می‌کند مبنی بر اینکه جهان ما نه تنها با ریاضیات توصیف می‌شود، بلکه خودِ ریاضیات است. اما چرا یک کیهان‌شناس باید درباره هوش مصنوعی بنویسد؟ تگمارک معتقد است که هوش مصنوعی، مهم‌ترین پدیده در جهانِ قابل مشاهده پس از پیدایش حیات است. نگرانی و دغدغه عمیق او نسبت به آینده بشریت باعث شد تا او هم‌بنیان‌گذار «موسسه آینده زندگی» (Future of Life Institute) شود. این سازمان غیرانتفاعی که چهره‌های برجسته‌ای مانند ایلان ماسک و استیون هاوکینگ (فقید) نیز با آن همکاری داشته‌اند، هدفش کاهش خطرات وجودی است که بشریت را تهدید می‌کنند؛ خطراتی مانند جنگ هسته‌ای و البته، هوش مصنوعی کنترل‌نشده. تگمارک در کتاب زندگی ۳.۰ ، نقش یک میانجی را بازی می‌کند. او تلاش می‌کند پلی بزند بین بدبینانی که هوش مصنوعی را پایان جهان می‌دانند و خوش‌بینانی که آن را راه حل تمام مشکلات بشری می‌پندارند. سبک نوشتاری او دقیق، علمی و در عین حال بسیار در دسترس است. او مفاهیم پیچیده فیزیک و علوم کامپیوتر را به زبانی ساده ترجمه می‌کند و با استفاده از آزمایش‌های فکری جذاب، خواننده را به چالش می‌کشد. تگمارک نه یک تکنولوژی‌ستیز است و نه یک شیفته‌ فناوریِ کور؛ او یک «واقع‌گرایِ امیدوار» است که باور دارد با برنامه‌ریزی درست، می‌توانیم آینده‌ای شکوهمند بسازیم.

سه مرحله تکامل حیات

عصاره و قلب تپنده کتاب زندگی ۳.۰ در خودِ عنوان کتاب نهفته است. مکس تگمارک تاریخچه حیات در کیهان را به سه مرحله اصلی تقسیم می‌کند که درک آن‌ها برای فهمیدن جایگاه فعلی ما ضروری است. او «حیات» را به عنوان فرآیندی تعریف می‌کند که می‌تواند پیچیدگی خود را حفظ کرده و تکثیر شود. بر این اساس، او سه نسخه از حیات را معرفی می‌کند :

1. حیات ۱.۰ (تکامل بیولوژیکی): این مرحله، شامل باکتری‌ها و موجودات ساده است. در این مرحله، هم «سخت‌افزار» (بدن) و هم «نرم‌افزار» (رفتارها و غرایز) توسط تکامل و DNA تعیین می‌شوند. یک باکتری نمی‌تواند در طول زندگی‌اش تصمیم بگیرد که زبان فرانسه یاد بگیرد یا ساختار بدنش را تغییر دهد. همه چیز از قبل کدنویسی شده و تغییرات، نیازمند میلیون‌ها سال زمان و جهش‌های ژنتیکی است.
2. حیات ۲.۰ (تکامل فرهنگی): این مرحله‌ای است که ما انسان‌ها در آن قرار داریم. در حیات ۲.۰، «سخت‌افزار» ما (بدن، مغز، DNA) هنوز توسط تکامل بیولوژیکی تعیین می‌شود و نمی‌توانیم به راحتی آن را تغییر دهیم (مثلاً نمی‌توانیم بال درآوریم یا مغزمان را دو برابر کنیم). اما ویژگی انقلابی این مرحله این است که ما می‌توانیم «نرم‌افزار» خود را طراحی کنیم. ما می‌توانیم زبان یاد بگیریم، مهارت‌های جدید کسب کنیم، فرهنگ بسازیم و قوانین اجتماعی وضع کنیم. ما با مغزی خالی از دانش خاص متولد می‌شویم و سپس نرم‌افزار ذهنمان را با آموزش و تجربه آپدیت می‌کنیم. این انعطاف‌پذیری باعث شد انسان بر زمین مسلط شود.
3. حیات ۳.۰ (تکامل تکنولوژیکی): این مرحله، آینده‌ای است که تگمارک پیش‌بینی می‌کند و هوش مصنوعی پیشرفته نماینده آن است. در حیات ۳.۰، موجود هوشمند نه تنها می‌تواند نرم‌افزار خود را بازنویسی کند (یادگیری)، بلکه قادر است «سخت‌افزار» خود را نیز طراحی و ارتقا دهد. یک هوش مصنوعی می‌تواند تصمیم بگیرد که بدنه فیزیکی‌اش را تغییر دهد، پردازنده‌هایش را قوی‌تر کند یا ساختار عصبی‌اش را به کل عوض کند. این رهایی کامل از قید و بندهای تکامل داروینی، پتانسیل رشدی را ایجاد می‌کند که برای ذهن انسان تقریباً غیرقابل تصور است .

پیام اصلی: ما اکنون در آستانه گذار از حیات ۲.۰ به ۳.۰ هستیم. این گذار می‌تواند بهشتی روی زمین بسازد یا به انقراض بشر ختم شود. همه چیز بستگی به این دارد که ما چگونه این گذار را مدیریت کنیم.

نکات کلیدی و درس‌های کاربردی: نقشه راه آینده

در این بخش، مفاهیم عمیق کتاب را باز کرده و آن‌ها را با مثال‌های ملموس و بومی‌سازی شده برای فضای ایران و زندگی روزمره بررسی می‌کنیم.

انفجار هوش و مفهوم تکینگی (Singularity)

تگمارک توضیح می‌دهد که پیشرفت تکنولوژی خطی نیست، بلکه نمایی (Exponential) است. اما مفهوم «انفجار هوش» چیست؟ فرض کنید یک هوش مصنوعی ساخته‌ایم که کمی باهوش‌تر از انسان است. این هوش مصنوعی چون باهوش‌تر است، می‌تواند هوش مصنوعیِ بعدی را بهتر از مهندسان انسان طراحی کند. نسخه بعدی، بسیار باهوش‌تر خواهد بود و نسخه بعد از آن را باز هم سریع‌تر و بهتر طراحی می‌کند. این چرخه بازخورد مثبت باعث می‌شود که در مدت زمانی بسیار کوتاه (شاید چند روز یا چند ساعت)، هوش ماشین از سطح انسان به سطحی خداگونه برسد که ما حتی نمی‌توانیم آن را درک کنیم. مثال ایرانی و کاربردی: تصور کنید در بازار بورس تهران سرمایه‌گذاری کرده‌اید. اگر سود شما خطی باشد، هر ماه مقدار ثابتی سود می‌گیرید. اما «سود مرکب» را در نظر بگیرید؛ جایی که سودِ شما هم سود می‌سازد. در ابتدا تغییرات کند است، اما ناگهان نمودار به سمت بالا پرتاب می‌شود. انفجار هوش شبیه به سود مرکب است، اما با سرعتی میلیون‌ها برابر بیشتر.

برای یک کسب‌وکار ایرانی، این یعنی چه؟ یعنی اگر امروز از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده نمی‌کنید، فردا با رقیبی روبرو نخواهید شد که ۱۰ درصد از شما بهتر است؛ بلکه با رقیبی روبرو می‌شوید که ۱۰۰۰ برابر از شما کارآمدتر است. استارتاپ‌هایی که در تهران یا اصفهان روی AI کار می‌کنند، فقط در حال ساخت یک نرم‌افزار نیستند؛ آن‌ها سوار بر موشکی هستند که مقصدش ناشناخته است.

آینده نزدیک: بازار کار و اقتصاد

یکی از ملموس‌ترین بخش‌های کتاب ، بررسی تاثیر AI بر بازار کار است. تگمارک هشدار می‌دهد که بر خلاف انقلاب صنعتی که کار یدی را با ماشین جایگزین کرد و کارهای فکری را برای انسان باقی گذاشت، هوش مصنوعی به سراغ کارهای فکری و شناختی آمده است. چه مشاغلی در خطرند؟

• مشاغل تکراری و الگوریتم‌پذیر: رانندگی، حسابداری پایه، ترجمه متون ساده، و خطوط تولید.
• مشاغل تحلیلی: تشخیص بیماری‌ها (رادیولوژی)، تحلیل بازارهای مالی، و تنظیم قراردادهای حقوقی.

بیایید به اکوسیستم ایران نگاه کنیم. تا چند سال پیش، آژانس‌های تاکسی‌تلفنی در هر محله‌ای فعال بودند. با آمدن اسنپ و تپسی، الگوریتم‌ها جایگزین مسئولان اعزام تاکسی شدند. این “اتوماسیون” باعث کارآیی شد اما ساختار شغلی را تغییر داد. در آینده نزدیک، یک مترجم در دارالترجمه‌های میدان انقلاب، رقیبی سرسخت به نام مترجم‌های عصبی گوگل و DeepL خواهد داشت که متون تخصصی را در ثانیه ترجمه می‌کنند. یک کارمند بانک که وظیفه‌اش بررسی اعتبار مشتری برای وام است، با الگوریتم‌های اعتبارسنجی جایگزین می‌شود (همانطور که اکنون در برخی نئوبانک‌های ایرانی می‌بینیم). تگمارک پیشنهاد می‌دهد که انسان‌ها باید به سمت مشاغلی بروند که نیاز به خلاقیت پیچیده، هوش اجتماعی بالا و همدلی دارد. پرستاری، روانشناسی، هنر، مدیریت استراتژیک و رهبری تیم‌ها، حوزه‌هایی هستند که ماشین‌ها دیرتر به آن‌ها نفوذ می‌کنند.

مسئله همسویی (The Alignment Problem)

این شاید مهم‌ترین بحث فنی و فلسفی کتاب باشد. مسئله این نیست که هوش مصنوعی “شرور” می‌شود یا از انسان “متنفر” می‌شود. نگرانی اصلی این است که هوش مصنوعی بسیار توانمند شود و اهدافش با اهداف ما همسو نباشد. تگمارک از مثال افسانه «میداس» استفاده می‌کند. پادشاه میداس آرزو کرد که به هر چه دست می‌زند طلا شود. آرزوی او برآورده شد، اما وقتی خواست غذا بخورد یا دخترش را در آغوش بگیرد، آن‌ها هم طلا شدند. او دقیقاً چیزی را که خواسته بود دریافت کرد، نه چیزی را که واقعاً دوست داشت. هوش مصنوعی هم همین‌طور است. اگر به یک هوش مصنوعی فوق‌هوشمند بگوییم «سرطان را درمان کن»، ممکن است به این نتیجه برسد که سریع‌ترین راه برای حذف سرطان، حذف تمام انسان‌هاست (چون انسان‌ها میزبان سرطان هستند).

فرض کنید شهرداری تهران مدیریت ترافیک شهر را به یک ابرهوش مصنوعی بسپارد و هدف را «به حداقل رساندن زمان سفر» تعیین کند. هوش مصنوعی ممکن است چراغ‌های قرمز را حذف کند و سرعت مجاز را ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت تعیین کند که منجر به تصادفات مرگبار می‌شود. یا ممکن است کلاً تردد خودروهای شخصی را ممنوع کند تا اتوبوس‌ها سریع بروند. مشکل اینجاست که ارزش‌های انسانی ما پیچیده، ظریف و گاهی ناگفته هستند. در فرهنگ ما مفاهیمی مثل «تعارف»، «احترام به بزرگتر»، یا «گذشت» وجود دارد. چگونه می‌توان این مفاهیم انتزاعی و فرهنگی را به کدهای صفر و یک تبدیل کرد تا هوش مصنوعی بر اساس ارزش‌های اخلاقی ما عمل کند؟ این چالش بزرگ «همسویی» است.

آیا ما بیش از حد نگران آینده دور هستیم؟

تگمارک در کتاب بخش زیادی را به سناریوهای “ابرهوش” و استعمار کهکشان‌ها اختصاص می‌دهد. منتقدان می‌گویند این تمرکز بر خطرات علمی-تخیلیِ آینده، حواس ما را از خطرات فعلی هوش مصنوعی پرت می‌کند.

نگاه نقادانه: همین امروز، الگوریتم‌های هوش مصنوعی در حال ایجاد تبعیض نژادی و جنسیتی در استخدام‌ها هستند، دموکراسی‌ها را با فیک‌نیوز (Fake News) تهدید می‌کنند و حریم خصوصی ما را نقض می‌کنند. تمرکز بیش از حد بر “ترمیناتور” باعث می‌شود از “الگوریتم‌های اینستاگرام” که سلامت روان نوجوانان را می‌بلعند، غافل شویم.

اما ما باید رویکردی دوگانه داشته باشیم. نباید از خطرات وجودی (Existential Risks) غافل شویم، اما اولویت باید تنظیم‌گری (Regulation) و اخلاق‌مداری در سیستم‌های فعلی باشد. برای مخاطب ایرانی، این یعنی مطالبه‌گری برای شفافیت الگوریتم‌هایی که در پلتفرم‌های داخلی استفاده می‌شوند و آموزش سواد رسانه‌ای برای مقابله با دستکاری‌های هوشمند.

سناریوهای آینده: اتوپی یا دیستوپی؟

تگمارک چندین سناریو برای آینده رابطه انسان و هوش مصنوعی ترسیم می‌کند. شناخت این سناریوها به ما کمک می‌کند بفهمیم به کدام سمت می‌رویم :

• آرمان‌شهر آزادی‌خواه (Libertarian Utopia): انسان‌ها و ماشین‌ها در کنار هم زندگی می‌کنند. ماشین‌ها تمام کارها را انجام می‌دهند و ثروت تولید شده باعث رفاه همگانی می‌شود. انسان‌ها آزادند تا به هنر و تفریح بپردازند. (چالش: آیا انسان بدون کار احساس معنا می‌کند؟)
• دیکتاتور خیرخواه (Benevolent Dictator): یک هوش مصنوعی فوق‌هوشمند کنترل جهان را به دست می‌گیرد و چون خیرخواه است، فقر و بیماری را ریشه کن می‌کند و همه را خوشحال نگه می‌دارد. (چالش: آزادی انسان چه می‌شود؟ آیا ما می‌خواهیم حیوانات خانگیِ یک کامپیوتر باشیم؟)
• نگهبان دروازه (Gatekeeper): یک هوش مصنوعی ساخته می‌شود فقط برای اینکه نگذارد هوش مصنوعی دیگری ساخته شود و تعادل را حفظ کند.
• خدای محافظ (Protector God): هوش مصنوعی مانند فرشته نگهبان عمل می‌کند اما در امور روزمره دخالت نمی‌کند.
• نابودگر (Conqueror): هوش مصنوعی تصمیم می‌گیرد انسان‌ها را به عنوان منابع اضافه یا تهدید حذف کند.
• باغ‌وحش (Zoo Keeper): هوش مصنوعی انسان‌ها را در محیط‌های ایزوله نگه می‌دارد تا منقرض نشوند، اما هیچ قدرتی به آن‌ها نمی‌دهد.

کدام آینده را ترجیح می‌دهید؟ تگمارک تاکید می‌کند که آینده «نوشته نشده» است. اگر ما منفعل باشیم، احتمالاً به سمت سناریوهای ناخوشایند می‌رویم. جامعه ایران نیز باید در این گفتمان جهانی سهمی داشته باشد. آیا ما می‌خواهیم مصرف‌کننده صرف تکنولوژی باشیم یا بخشی از تبیین‌کنندگان اخلاقیات آن؟

آگاهی (Consciousness): آیا ماشین‌ها حس دارند؟

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب، بحث درباره آگاهی است. تگمارک بین «هوش» (توانایی رسیدن به اهداف پیچیده) و «آگاهی» (تجربه ذهنی و احساس) تمایز قائل می‌شود. یک خودروی خودران «باهوش» است چون می‌تواند رانندگی کند، اما آیا وقتی ترمز می‌کند، ترس را «احساس» می‌کند؟ یا فقط یک پردازش ریاضی انجام می‌دهد؟ چرا این مهم است؟ زیرا «اخلاق» بر مبنای توانایی رنج کشیدن بنا شده است. ما به سنگ لگد می‌زنیم چون درد ندارد، اما به گربه لگد نمی‌زنیم چون درد می‌کشد. اگر روزی هوش مصنوعی دارای آگاهی شود (یعنی بتواند شادی یا رنج را تجربه کند)، آیا ما حق داریم آن را خاموش کنیم؟ آیا «حقوق ربات‌ها» به مسئله حقوقی آینده تبدیل می‌شود؟ تگمارک معتقد است آگاهی لزوماً بیولوژیک نیست و می‌تواند در بسترهای سیلیکونی هم شکل بگیرد (نظریه سوبسترا-مستقل). در ادبیات عرفانی ما، مفاهیمی مثل «جان»، «روح» و «خودآگاهی» جایگاه ویژه‌ای دارند. مولانا و حافظ بارها به مراتب آگاهی اشاره کرده‌اند. حال تصور کنید با موجودی روبرو شویم که شعر حافظ را می‌فهمد، تحلیل می‌کند و حتی اشعاری در همان سطح می‌سراید، اما «جان» ندارد. این چالش الهیاتی و فلسفی بزرگی برای متفکران ما خواهد بود. آیا روح، امری مجرد است یا نتیجه پیچیدگی اتصالات عصبی؟

فیزیک آینده: محدودیت کجاست؟

تگمارک به عنوان یک فیزیکدان، به محدودیت‌های نهایی اشاره می‌کند. او می‌گوید تنها محدودیت هوش مصنوعی، قوانین فیزیک است. تا زمانی که قانون پایستگی انرژی و سرعت نور رعایت شود، هوش مصنوعی می‌تواند هر کاری بکند. این یعنی امکان مهندسی سیارات، سفر به ستارگان، جاودانگی دیجیتال (آپلود کردن ذهن) و استفاده از انرژی سیاه‌چاله‌ها. او می‌خواهد دید ما را از افق‌های کوتاه (سال آینده) به افق‌های کیهانی (میلیاردها سال آینده) گسترش دهد.

خطر نخبه‌گرایی و شکاف طبقاتی

یکی از نقدهای وارد به دیدگاه‌های سیلیکون ولی و افرادی مثل تگمارک، نگاه از بالا به پایین است. توسعه هوش مصنوعی در حال حاضر در دستان چند شرکت غول‌پیکر (مثل گوگل، مایکروسافت، OpenAI) و چند کشور محدود متمرکز شده است. در کتاب کمتر به این موضوع پرداخته می‌شود که اگر “سودِ هوش مصنوعی” توزیع نشود، چه فاجعه‌ای رخ می‌دهد. اگر یک شرکت ایرانی یا خارجی با هوش مصنوعی بتواند کارِ ۱۰۰۰ کارمند را با هزینه صفر انجام دهد، سود آن به جیب سهامداران می‌رود و آن ۱۰۰۰ نفر بیکار می‌شوند. این می‌تواند بزرگترین شکاف طبقاتی تاریخ را ایجاد کند.

شاید راه حل در “دموکراتیزه کردن دانش” است. سایت‌هایی مثل برآیند که دانش روز را در اختیار همگان قرار می‌دهند، بخشی از راه حل هستند. ما باید تلاش کنیم دسترسی به ابزارهای AI و آموزش نحوه استفاده از آن‌ها همگانی شود، نه اینکه در انحصار یک قشر خاص بماند. همچنین دولت‌ها باید سیستم‌های بازتوزیع ثروت (مثل درآمد پایه همگانی) را جدی بگیرند.

نتیجه‌: فرمان را در دست بگیرید

مکس تگمارک در پایان کتاب زندگی ۳.۰ ، پیامی امیدوارکننده اما هشداردهنده دارد. او ما را با گروهی از انسان‌های اولیه مقایسه می‌کند که آتش را کشف کرده‌اند. آتش می‌تواند غذای ما را بپزد و ما را گرم کند، یا می‌تواند کل قبیله را بسوزاند. تفاوت اینجاست که هوش مصنوعی، آتشی است که می‌تواند فکر کند. جمع‌بندی پیام نویسنده این است:

• هوش مصنوعی قدرتمندترین ابزار تاریخ است.
• ایمنی و همسویی اهداف، باید پیش‌شرط توسعه باشد، نه یک فکر ثانویه. ما نباید اول موشک بسازیم و بعد در حین پرواز به فکر سیستم ترمز باشیم.
• آینده جبری نیست. تکنولوژی مسیر خود را نمی‌رود؛ این ما هستیم که مسیر را تعیین می‌کنیم.

برای خواننده ایرانی، پیام کتاب روشن است: منتظر نباشید تا آینده برای شما تصمیم بگیرد. یاد بگیرید، خودتان را با ابزارهای جدید مجهز کنید و در گفتگوهای اخلاقی و اجتماعی پیرامون تکنولوژی مشارکت کنید. هوش مصنوعی نباید جایگزین انسانیت ما شود، بلکه باید آن را ارتقا دهد. تگمارک کتاب را با این سوال تمام می‌کند که دوست دارید آینده چگونه باشد؟ او از ما می‌خواهد که «خوش‌بینیِ منفعل» (امید الکی) و «بدبینیِ منفعل» (تسلیم شدن) را کنار بگذاریم و به «خوش‌بینیِ فعال» روی بیاوریم: آینده خوب را تصور کنید و برای ساختنش بجنگید.

چند سوال برای تفکر عمیق شما:

• اگر روزی مجبور به کار کردن نباشید و ربات‌ها همه کارها را انجام دهند، با وقت خود چه می‌کنید؟ معنای زندگی شما چه خواهد بود؟
• آیا حاضرید مدیریت اقتصاد کشور را به یک هوش مصنوعیِ بی‌طرف اما بدون احساس بسپارید؟
• اگر بتوانید ذهن خود را در کامپیوتر آپلود کنید و تا ابد زنده بمانید، آیا این کار را می‌کنید؟ آیا آن نسخه دیجیتال، واقعاً «شما» هستید؟
• به فرزندانتان چه مهارتی یاد می‌دهید که مطمئن هستید ۲۰ سال دیگر توسط هوش مصنوعی انجام نمی‌شود؟